Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi renesansning mustahkam va ma’naviy poydevori

Islom sivilizatsiyasi markazi — yangi renesansning mustahkam va ma’naviy poydevori

Islom sivilizatsiyasi insoniyat tarixida ilm, ma’rifat, axloq va taraqqiyotning yuksak namunalarini namoyon etgan buyuk sivilizatsiyalardan biridir. Qur’oni karimda ilm olishga chaqiruvchi ilk oyat — “Iqro’!” (“O‘qi!”) bo‘lishi islom dinining ilm-ma’rifatga naqadar yuksak e’tibor berishini yaqqol ko‘rsatadi. Islom sivilizatsiyasi asosida shakllangan ilmiy muhit Sharq uyg‘onishiga, keyinchalik esa jahon Renessansiga kuchli ta’sir ko‘rsatgan.

Bugungi kunda O‘zbekiston hududida yetishib chiqqan buyuk muhaddislar, mufassirlar, mutakallimlar va allomalarning ilmiy merosini chuqur o‘rganish, uni asliyatiga mos holda talqin etish va yosh avlod ongiga yetkazish dolzarb vazifaga aylangan. Ana shu ezgu maqsadlar yo‘lida tashkil etilgan Islom sivilizatsiyasi markazi yangi Renesans — ya’ni ilm, ma’naviyat va tafakkur uyg‘onishining mustahkam poydevori sifatida maydonga chiqmoqda.

Islom sivilizatsiyasi markazi O‘zbekiston Respublikasining Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil 23-iyundagi Farmoni asosida tashkil etildi. Mazkur farmon O‘zbekistonda diniy-ma’rifiy sohani tubdan rivojlantirish, islomning asl insonparvarlik mohiyatini ochib berish hamda boy tarixiy merosni tizimli ravishda o‘rganishga qaratilgan muhim huquqiy hujjat hisoblanadi. Prezident farmonida Islom sivilizatsiyasi markazini Vazirlar Mahkamasi huzurida tashkil etish, uning faoliyatini ilmiy, ma’rifiy va madaniy yo‘nalishlarda olib borish vazifalari belgilab berildi. Markazning poydevoriga 2018-yil Ramazon hayiti kuni tamal toshi qo‘yilishi esa uning diniy va ramziy ahamiyatini yanada oshirdi. Markaz binosi islom me’morchiligi an’analari asosida, Qur’on oyatlari, hadislar va milliy naqshlar uyg‘unligida barpo etilmoqda. Bu jihat uning nafaqat ilmiy, balki ma’naviy maskan ekanini ham ifodalaydi.

O‘zbekiston Prezidentining Islom sivilizatsiyasi markazini tashkil etishdan ko‘zlagan maqsadlari islom dinining asl mohiyatiga to‘liq mos keladi. Jumladan:

• islomni zo‘ravonlik va mutaassiblik dini emas, balki ilm, adolat va rahm-shafqat dini sifatida namoyon etish;
• Qur’on va sunnat asosida shakllangan ilmiy maktablarni tiklash;
• Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Moturidiy kabi allomalar merosini chuqur o‘rganish;
• yoshlarni ahl as-sunna val-jamoa aqidasi asosida sog‘lom e’tiqod ruhida tarbiyalash;
• diniy ekstremizmga qarshi ilm va ma’rifat orqali kurashish.

Prezident nutqlarida bir necha bor ta’kidlanganidek, “jaholatga qarshi ma’rifat bilan kurashish” — islom tamaddunining asosiy g‘oyalaridan biridir. Islom sivilizatsiyasi markazi aynan shu tamoyilni hayotga tatbiq etuvchi ilmiy platforma vazifasini bajaradi.

Markaz faoliyati Qur’on, hadis va islomiy ilmiy an’analar asosida tashkil etilgan bo‘lib, quyidagi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:

1. Ilmiy-tadqiqot faoliyati

Markazda tafsir, hadis, fiqh, aqida, tasavvuf, islom falsafasi va tarix yo‘nalishlarida ilmiy tadqiqotlar olib boriladi. Qur’oni karim tafsirlarining qiyosiy tahlili, hadis ilmi metodologiyasi va Moturidiy aqidasining ilmiy asoslari chuqur o‘rganiladi.

2. Qo‘lyozmalar va merosni asrash

Islom sivilizatsiyasi markazi islom olamiga oid noyob qo‘lyozmalarni saqlash va tadqiq etish markaziga aylanadi. Bu yerda Usmon Mushafi, qadimiy tafsir va hadis kitoblari, fiqhiy asarlar ilmiy muomalaga kiritiladi.

3. Ma’rifiy va tarbiyaviy faoliyat

Markaz yoshlar uchun ochiq ma’rifat maktabi bo‘lib, ularda islomiy odob-axloq, ilmga muhabbat, vatanparvarlik va bag‘rikenglik ruhini shakllantiradi. Bu Qur’ondagi “Eng ustuningiz — taqvodoringizdir” oyatiga mos yondashuvdir.

4. Sivilizatsiyalararo muloqot

Islom sivilizatsiyasi markazi boshqa din va madaniyat vakillari bilan muloqot olib boradigan ochiq platforma bo‘lib, islomning tinchlik va muloqot dini ekanini amalda namoyon etadi.

O‘zbekistonda ilgari surilayotgan yangi Renesans g‘oyasi bevosita islom sivilizatsiyasining ilmiy merosiga tayanadi. Chunki birinchi va ikkinchi Renesans davrlarida yashab ijod qilgan allomalar ilmni ibodat darajasiga ko‘targanlar. Ibn Sino, Beruniy, Ulug‘bek ilmni Alloh yaratgan olamni anglash vositasi sifatida ko‘rgan. Islom sivilizatsiyasi markazi ushbu an’anani davom ettirib, ilm va e’tiqod uyg‘unligini ta’minlaydi. Bu esa zamonaviy jamiyatda ma’naviy bo‘shliqning oldini olib, sog‘lom tafakkurli avlodni tarbiyalaydi.

Yuqorida keltirilgan ilmiy tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Islom sivilizatsiyasi markazi O‘zbekiston Respublikasining zamonaviy taraqqiyot strategiyasida alohida o‘rin tutuvchi, chuqur tarixiy, ma’naviy va ilmiy ahamiyatga ega bo‘lgan noyob muassasadir. Ushbu markaz Prezident Shavkat Mirziyoyevning 2017-yil 23-iyundagi Farmoni asosida tashkil etilib, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni uyg‘unlashtirishga qaratilgan keng qamrovli davlat siyosatining amaliy ifodasiga aylandi. Islom sivilizatsiyasi markazi faoliyati orqali islom dini faqatgina e’tiqod masalasi sifatida emas, balki insoniyat taraqqiyotiga beqiyos hissa qo‘shgan ilmiy va madaniy hodisa sifatida namoyon bo‘lmoqda. Markaz tomonidan olib borilayotgan ilmiy tadqiqotlar, qo‘lyozmalarni asrash va o‘rganish, ma’rifiy dasturlar hamda xalqaro ilmiy muloqotlar Qur’on va sunnatda targ‘ib etilgan ilmga intilish, tafakkur va adolat tamoyillarining zamonaviy davrdagi amaliy ifodasidir. Bu esa islom sivilizatsiyasining asl mohiyatini buzib talqin qilinishiga qarshi kuchli ilmiy-ma’rifiy asos yaratadi. Mazkur markaz yangi Renesans g‘oyasining mustahkam poydevori bo‘lib, ilm va e’tiqod, dunyoviy va diniy bilimlar, milliy meros va global tafakkur o‘rtasidagi uyg‘unlikni ta’minlashga xizmat qilmoqda. Zero, tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, har qanday uyg‘onish davri, avvalo, ilm-fan, ma’naviyat va axloqiy qadriyatlarga tayanadi. Islom sivilizatsiyasi markazi aynan shu asoslarni mustahkamlab, jamiyatda sog‘lom tafakkur, bag‘rikenglik va ma’naviy barqarorlikni qaror toptirishga xizmat qiladi.

Shuningdek, markaz yosh avlodni buyuk ajdodlar merosiga hurmat ruhida tarbiyalash, ularni ilmiy izlanishlarga yo‘naltirish hamda ekstremistik va mutaassib qarashlarga qarshi mustahkam ma’rifiy immunitet shakllantirishda muhim o‘rin tutadi. Bu jarayon “jaholatga qarshi ma’rifat” tamoyilining hayotiy ifodasi bo‘lib, islomning tinchlikparvar va insonparvar mohiyatini keng targ‘ib etishga xizmat qiladi. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Islom sivilizatsiyasi markazi o‘tmish, bugun va kelajakni bog‘lovchi ma’naviy ko‘prik sifatida faoliyat yuritib, O‘zbekistonni islom sivilizatsiyasining yirik ilmiy-ma’rifiy markazlaridan biri sifatida yana bir bor jahon hamjamiyatiga tanitadi. Ushbu maskan negizida shakllanayotgan ilmiy muhit, ma’naviy yuksalish va tafakkur uyg‘onishi mamlakatda barpo etilayotgan yangi Renesansning barqaror, islomiy va umuminsoniy poydevorini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Yarashev Xabib – Surxondaryo viloyati, Termiz shahri “Manguzar” jome masjidi imom noibi